مراحل طلاق توافقی در ایران (سال ۱۴۰۴)، برای طلاق توافقی کجا باید رفت؟

طلاق توافقی یکی از روش‌های پایان دادن مسالمت‌آمیز به زندگی مشترک است که در آن زن و شوهر هر دو با جدایی رضایت دارند و بر سر مسائل مالی و غیرمالی (مهریه، نفقه، حضانت فرزندان، جهیزیه و غیره) به تفاهم کامل رسیده‌اند. در نظام حقوقی ایران، طلاق توافقی روند ویژه‌ای دارد که طبق قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ برای حفظ بنیان خانواده ابتدا مشاوره اجباری قبل از طلاق در نظر گرفته شده است. پس از انجام مشاوره و اصرار زوجین بر طلاق، مراحل قانونی در دادگاه خانواده به سرعت طی می‌شود و حکم نهایی صادر خواهد شد. در این مقاله به زبان ساده، تمامی مراحل طلاق توافقی در سال ۱۴۰۴ از مشاوره تا صدور حکم نهایی دادگاه را به‌صورت گام‌به‌گام توضیح می‌دهیم و مشخص می‌کنیم برای هر مرحله باید به کجا مراجعه کرد (مراکز مشاوره خانواده، سامانه‌های الکترونیکی، دفاتر قضایی و دادگاه خانواده). این راهنما بر اساس آخرین دستورالعمل‌های رسمی قوه قضاییه و سازمان بهزیستی تهیه شده و به منابع معتبری نظیر سامانه عدل ایران، قوانین جاری و مراکز مشاوره خانواده ارجاع می‌دهد تا اطمینان حاصل شود اطلاعات ارائه‌شده کاملاً به‌روز و مستند است.

برخی تصور می‌کنند برای طلاق توافقی “کافی است زن و شوهر به هر دفترخانه‌ای مراجعه کرده و طلاق را ثبت کنند”، در حالی که چنین نیست. دفترخانه طلاق آخرین مرحله است و تنها زمانی می‌تواند صیغه طلاق را جاری و ثبت کند که حکم نهایی دادگاه خانواده (گواهی عدم امکان سازش) صادر شده باشد. بنابراین، حتماً باید مسیر قانونی از مشاوره تا دادگاه طی شود تا طلاق جنبه رسمی و قانونی پیدا کند.

مراحل طلاق توافقی در ایران (سال ۱۴۰۴)

در سال ۱۴۰۴ فرایند طلاق توافقی شامل چند مرحله پیوسته است که باید به ترتیب طی شوند. طبق مقررات جاری، زوجین ملزم‌اند ابتدا در جلسات مشاوره خانواده (سامانه تصمیم/مسیر) شرکت کنند و گواهی مربوطه را دریافت نمایند و سپس دادخواست طلاق را به صورت الکترونیکی ثبت کرده و در دادگاه خانواده حاضر شوند. در ادامه، هر یک از مراحل طلاق توافقی از آغاز تا پایان را گام‌به‌گام شرح می‌دهیم:

مرحله اول: مشاوره اجباری پیش از طلاق توافقی

اولین گام، شرکت در جلسات مشاوره خانوادگی اجباری است. بر اساس قانون، تمامی زوجینی که قصد طلاق توافقی دارند باید قبل از ورود به دادگاه، در فرآیند مشاوره و تلاش برای سازش شرکت کنند. برای این منظور سامانه‌ای الکترونیکی به نام سامانه تصمیم توسط سازمان بهزیستی کشور راه‌اندازی شده که وظیفه نوبت‌دهی اینترنتی به متقاضیان طلاق را بر عهده دارد. زوجین ابتدا در این سامانه (که از سال ۱۴۰۲ به بعد در حال ادغام در سامانه جدیدی به نام «مسیر» وابسته به قوه قضاییه است) ثبت‌نام کرده و اطلاعات هویتی خود را وارد می‌کنند. پس از ثبت‌نام، نزدیک‌ترین مرکز مشاوره خانواده یا مرکز غربالگری به محل سکونت زوجین تعیین می‌شود و زمان اولین جلسه مشاوره حضوری مشخص خواهد شد.

در جلسه اولیه، تیمی متشکل از روان‌شناس، مددکار اجتماعی، مشاور حقوقی و مشاور مذهبی یک ارزیابی جامع از وضعیت زوجین انجام می‌دهند و سپس زوجین به یک مرکز مشاوره تخصصی خانوادگی ارجاع می‌شوند. به‌ طور معمول حدود ۴ تا ۵ جلسه مشاوره تخصصی برای زوجین برگزار می‌شود (هر جلسه حدود ۴۵ دقیقه) تا درباره دلایل اختلاف، امکان سازش و تصمیم نهایی آن‌ها گفتگو شود. این جلسات اجباری معمولاً حداقل ۲ ماه به طول می‌انجامد و قانوناً نمی‌توان این مدت را کاهش داد. اگر زوجین پس از طی جلسات مشاوره همچنان بر طلاق اصرار داشته باشند و از تصمیم خود منصرف نشوند، در پایان دوره مشاوره، گزارشی تحت عنوان «گواهی عدم انصراف از طلاق» صادر می‌شود که نشان می‌دهد تلاش برای سازش بی‌نتیجه بوده است. این گواهی برای مرحله بعدی (طرح دادخواست در دادگاه) ضروری است و بدون آن هیچ دادگاهی به درخواست طلاق توافقی رسیدگی نخواهد کرد.

مرحله دوم: ثبت دادخواست طلاق توافقی (الکترونیکی)

پس از دریافت گواهی مشاوره، مرحله بعد ثبت رسمی دادخواست طلاق توافقی در سیستم قضایی است. از سال‌های اخیر، قوه قضاییه تمامی دادخواست‌ها را از طریق سامانه‌های الکترونیک دریافت می‌کند؛ به این منظور زوجین یا وکیل آن‌ها باید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنند. در این دفاتر، دادخواست طلاق توافقی به صورت اینترنتی در سامانه قضایی (سامانه عدل ایران مرتبط با سیستم ابلاغ الکترونیک ثنا) ثبت می‌شود. طبق الزامات قانونی، حضور همزمان زوجین (یا نماینده قانونی‌شان) برای امضای دادخواست و ثبت در سیستم لازم است.

مدارک مورد نیاز شامل:

1. اصل سند ازدواج (عقدنامه) یا رونوشت آن
2. شناسنامه‌های زوجین (به‌همراه کپی کارت ملی)
3. و گواهی مشاوره (عدم انصراف از طلاق) می‌باشد.

همچنین پرداخت هزینه دادرسی و دریافت امضای الکترونیک طرفین در این مرحله انجام می‌گیرد. پس از تکمیل پرونده و ثبت دادخواست، دفتر خدمات قضایی یک کد رهگیری پرونده صادر می‌کند و آن را به دادگاه خانواده صالح ارسال می‌نماید. از این مرحله به بعد، زوجین می‌توانند روند پرونده را از طریق سامانه عدل ایران و ابلاغ‌های الکترونیکی (ثنا) پیگیری کنند.

مرحله سوم: رسیدگی دادگاه خانواده و جلسه دادرسی

با ارجاع دادخواست طلاق توافقی به دادگاه خانواده، شعبه‌ای از دادگاه خانواده برای رسیدگی تعیین می‌شود. معمولاً دادگاه‌های خانواده در همان شهرستان محل سکونت زوجین (یا محل ازدواج ثبت‌شده) صلاحیت دارند. شعبه دادگاه یک وقت رسیدگی نزدیک تعیین می‌کند (در طلاق توافقی معمولاً زمان دادرسی طولانی نمی‌شود). در تاریخ مقرر، حضور زن و شوهر در دادگاه الزامی است؛ البته اگر هر کدام وکیل رسمی داشته باشند، وکیل می‌تواند از طرف موکل خود حاضر شود. قاضی دادگاه در جلسه رسیدگی، توافقات زوجین را درباره تمامی مسائل فی‌مابین (مانند مهریه، نفقه، حضانت، اموال مشترک و غیره) استماع می‌کند و مدارک ارائه‌شده (از جمله گواهی مشاوره و مدارک هویتی) را بررسی می‌نماید.

هدف دادگاه اطمینان از رضایت کامل و آگاهی زوجین نسبت به تبعات طلاق و جزئیات توافق‌شده است. گاهی برخی دادگاه‌ها علاوه بر مشاوره بهزیستی، زوجین را به واحد مشاوره مستقر در دادگستری نیز معرفی می‌کنند تا آخرین تلاش برای صلح انجام گیرد یا گزارش تکمیلی اخذ شود. به هر روی، اگر قاضی اطمینان یابد که توافق زوجین کامل و آزادانه است و مانع قانونی برای طلاق وجود ندارد، تصمیم خود را مبنی بر موافقت با طلاق اعلام می‌کند.

مرحله چهارم: صدور حکم نهایی (گواهی عدم امکان سازش)

پس از پایان جلسه دادگاه، قاضی حکم نهایی طلاق توافقی را صادر می‌کند که در قالب «گواهی عدم امکان سازش» به طرفین ابلاغ می‌شود. گواهی عدم امکان سازش در واقع سندی قضایی است که نشان می‌دهد دادگاه تشخیص داده ادامه زندگی مشترک برای زوجین مقدور نیست و با طلاق آن‌ها موافقت شده است. این گواهی حاوی مشخصات زوجین، خلاصه‌ای از توافقات میان آن‌ها (مثلاً درباره مهریه و حضانت) و اجازه اجرای صیغه طلاق است. معمولاً زوجین در همان جلسه دادگاه با امضای صورتجلسه، حق اعتراض و تجدیدنظرخواهی نسبت به رأی را از خود سلب می‌کنند تا حکم قطعی شود. بدین ترتیب گواهی عدم امکان سازش بلافاصله قطعی و قابل اجرا خواهد بود. طبق قانون، این گواهی فقط برای مدت ۳ ماه اعتبار دارد و زوجین باید ظرف این مدت برای ثبت رسمی طلاق اقدام کنند؛ در غیر این صورت، اعتبار گواهی از بین رفته و تمامی مراحل دادگاه باید مجدداً طی شود.

مرحله پنجم: ثبت رسمی طلاق در دفترخانه (محضر)

مرحله پایانی، ثبت کردن طلاق به طور رسمی در دفتر اسناد رسمی ازدواج و طلاق است. پس از صدور گواهی عدم امکان سازش، زوجین می‌بایست به یکی از دفترخانه‌های رسمی طلاق مراجعه کنند تا صیغه شرعی طلاق جاری و سند طلاق ثبت شود. حضور زن و شوهر در دفترخانه برای اجرای صیغه و امضای دفاتر ثبت طلاق ضروری است؛ البته هر یک از طرفین می‌تواند با دادن وکالت رسمی به شخص دیگری (مثلاً وکیل دادگستری)، انجام تشریفات جاری کردن صیغه و ثبت طلاق را به نیابت خود به او واگذار کند. در زمان مراجعه به دفترخانه، ارائه حکم دادگاه (گواهی عدم امکان سازش) به سردفتر لازم است. همچنین زوجه باید گواهی عدم بارداری از آزمایشگاه ارائه کند تا وضعیت احتمال حاملگی مشخص شود. (تذکر: باردار بودن مانع ثبت طلاق نیست، اما وجود جنین باید در اسناد قید شود.) اگر زوجه باکره باشد نیز معمولاً معرفی به پزشکی قانونی جهت اخذ گواهی بکارت لازم می‌شود. پس از انجام صیغه طلاق در حضور دو شاهد و امضای دفتر ثبت توسط زوجین/وکلا، طلاق به صورت رسمی ثبت می‌گردد؛ سردفتر طلاق، شناسنامه‌های زوجین را مهر می‌کند و طلاق‌نامه (سند رسمی طلاق) را صادر کرده و به طرفین تحویل می‌دهد. به این ترتیب فرآیند طلاق توافقی به پایان رسیده و ازدواج به شکل قانونی منحل می‌شود.

برای طلاق توافقی باید به کجا مراجعه کرد؟

یکی از پرسش‌های رایج این است که در هر مرحله از طلاق توافقی، دقیقاً به چه محل یا مرجعی باید مراجعه نمود. به طور خلاصه، مراحل مختلف این فرآیند در مکان‌های گوناگونی انجام می‌شود؛ از مرکز مشاوره خانواده گرفته تا دفتر خدمات الکترونیک قضایی، دادگاه و نهایتاً دفترخانه رسمی طلاق. در ادامه فهرست مراکز و مراجعی که زوجین در مسیر طلاق توافقی باید به آن‌ها مراجعه کنند، آمده است:

1. مراکز مشاوره خانواده (بهزیستی): شروع فرآیند طلاق توافقی با ثبت‌نام در سامانه تصمیم یا مسیر و شرکت در جلسات مشاوره اجباری.

2. دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: ثبت رسمی دادخواست طلاق توافقی و ارسال پرونده به دادگاه خانواده از طریق سامانه عدل ایران.

3. دادگاه خانواده: بررسی توافقات زوجین و صدور گواهی عدم امکان سازش (حکم طلاق توافقی).

4. دفتر رسمی ازدواج و طلاق (محضر): ثبت نهایی طلاق، اجرای صیغه شرعی و صدور سند رسمی طلاق.

نتیجه‌گیری

طلاق توافقی در ایران یک فرآیند قانونی نسبتاً سریع و کم‌تنش برای زوجینی است که با آگاهی و تفاهم، تصمیم به جدایی دوستانه می‌گیرند. در سال ۱۴۰۴، این مسیر در چارچوبی مشخص انجام می‌شود؛ از مشاوره‌های اجباری پیش از طلاق آغاز شده، از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به دادگاه خانواده می‌رسد و در نهایت با صدور گواهی عدم امکان سازش و ثبت طلاق در دفترخانه پایان می‌یابد. رعایت دقیق مراحل قانونی و مراجعه به مراجع ذی‌صلاح، نقش مهمی در جلوگیری از مشکلات حقوقی و اتلاف وقت دارد. در این میان، همراهی یک وکیل متخصص می‌تواند این مسیر حساس را ساده‌تر و مطمئن‌تر کند. پرستو رحیمیان ثابت به‌عنوان وکیل طلاق توافقی در تهران، با تسلط کامل بر رویه‌های به‌روز قضایی و تجربه عملی در پرونده‌های خانواده، می‌تواند زوجین را از مرحله مشاوره تا ثبت نهایی طلاق به‌صورت حرفه‌ای و کم‌تنش همراهی کند تا این تصمیم مهم با کمترین آسیب روحی و حقوقی به نتیجه برسد.

سوالات متداول مراحل طلاق توافقی

طلاق توافقی چیست و چه شرایطی دارد؟

طلاق توافقی زمانی است که زن و شوهر با رضایت کامل و توافق بر همه مسائل مثل مهریه، نفقه، حضانت و اموال مشترک تصمیم به جدایی می‌گیرند. شرط اصلی آن، نبود هیچ اختلاف حل‌نشده میان زوجین است.

مراحل طلاق توافقی چقدر زمان می‌برد؟

بیشترین زمان مربوط به جلسات مشاوره اجباری است که حداقل حدود ۲ ماه طول می‌کشد. پس از آن، مراحل دادگاه و ثبت طلاق معمولاً انجام می‌شود و کل فرآیند حدود 6 ماه زمان می‌برد.

آیا حضور در جلسات مشاوره خانواده واقعاً اجباری است؟

بله، طبق قانون حمایت خانواده، شرکت در مشاوره قبل از طلاق توافقی الزامی است. بدون گواهی مراکز مشاوره، دادخواست طلاق توافقی در دادگاه ثبت نمی‌شود.

گواهی عدم امکان سازش چیست و چه مدت اعتبار دارد؟

این گواهی حکم نهایی دادگاه برای اجازه ثبت طلاق است. اعتبار آن ۳ ماه است و اگر در این مدت طلاق ثبت نشود، گواهی باطل می‌شود.

آیا برای طلاق توافقی به وکیل نیاز داریم؟

داشتن وکیل الزامی نیست و زوجین می‌توانند خودشان مراحل را انجام دهند. با این حال، وکیل می‌تواند روند کار را سریع‌تر و بدون دردسر اداری پیش ببرد.